Shloka 61
हता वा देवसाद् भूत्वा लोकानू प्राप्स्थथ पुष्कलान् । “तुमलोग विजयी होओ अथवा मारे जाओ, दोनों ही दशाओंमें उत्तम गति प्राप्त करोगे। जीतकर तो तुम प्रचुर दक्षिणाओंसे युक्त बहुसंख्यक यज्ञोंद्वारा भगवान् यज्ञपुरुषकी आराधना करो अथवा मारे जानेपर देवरूप होकर बहुत-से पुण्यलोक प्राप्त करो” || ६० ई || ते राज्ञा चोदिता वीरा योत्स्यमाना महारथा:
sañjaya uvāca | hatā vā devasād bhūtvā lokān api prāpsyatha puṣkalān | “tumalog vijayī ho’o athavā māre jā’o, donoṃ hī daśāoṃ meṃ uttama gati prāpta karoge | jītakar to tum pracura dakṣiṇāoṃ se yukta bahusaṅkhyaka yajñoṃ dvārā bhagavān yajñapuruṣa kī ārādhanā karo athavā māre jāne par devarūpa hokar bahut-se puṇyaloka prāpta karo” || te rājñā coditā vīrā yotsyamānā mahārathāḥ |
Sañjaya sprach: „Ob ihr siegt oder erschlagen werdet — in beiden Fällen werdet ihr den höchsten Weg erlangen. Wenn ihr gewinnt, dann verehrt den Herrn, den Yajña‑Puruṣa, durch viele Opfer, reich an priesterlichen Gaben; fallt ihr aber, so werdet ihr gottgleich und gelangt in zahlreiche Welten des Verdienstes.“ So von ihrem König angetrieben, machten sich jene heldenhaften großen Wagenkrieger kampfbereit.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a kṣatriya’s battlefield choice as ethically meaningful: victory should be followed by righteous religious duty (yajña with proper gifts), while death in a just fight is portrayed as leading to exalted, meritorious realms—thus encouraging courage without abandoning dharma.
Sañjaya reports an exhortation given to warriors: they are told that either outcome—winning or being slain—brings an ‘excellent destiny.’ Motivated by the king’s urging, the heroic mahārathas ready themselves for combat.