Shloka 16
रश्मिश्रि: सूर्यरश्म्याभै: संजग्राह हयान् रणे | स तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रवि:,दीप्तिमान् मुख और कुण्डलोंसे युक्त विरूपाक्ष नामक राक्षस घटोत्कचका सारथि था, जो रणभूमिमें सूर्युकी किरणोंके समान चमकीली बागडोर पकड़कर उन घोड़ोंको काबूमें रखता था। उसके साथ रथपर बैठा हुआ घटोत्कच ऐसा जान पड़ता था, मानो अरुण नामक सारथिके साथ सूर्यदेव अपने रथपर विराजमान हों
saṃjaya uvāca | raśmiśrīḥ sūryaraśmyābhaiḥ saṃjagrāha hayān raṇe | sa tena sahitas tasthāv aruṇena yathā raviḥ ||
Sañjaya sprach: Auf dem Schlachtfeld packte und hielt Raśmiśrī die Pferde mit Zügeln, die wie Sonnenstrahlen leuchteten. Mit ihm an seiner Seite ragte Ghaṭotkaca hervor wie die Sonne selbst, auf ihrem Wagen sitzend, zusammen mit Aruṇa. Das Bild betont den schrecklichen Glanz des Krieges—Licht und Macht, zum Verderben gezügelt—und zugleich die disziplinierte Kontrolle (die Meisterschaft des Wagenlenkers), die solche Gewalt wirksam macht.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a radiant simile to show that immense power in war becomes effective only when governed by control and skill—symbolized by the charioteer firmly holding the reins. It also hints at the moral tension of battle: dazzling prowess can serve violent ends.
Sañjaya describes a warrior’s chariot scene: the charioteer Raśmiśrī controls the horses with shining reins, and the warrior with him appears like the Sun riding with Aruṇa—an image meant to convey overwhelming brilliance and fearsome presence on the battlefield.