Shloka 6
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
मैं तो समझता हूँ शत्रुओंको बहुत देरतक बिना मौसमके ही सर्दी लगने लगी होगी। जैसे शिशिर-ऋतुमें गायें सर्दीके मारे काँपने लगती हैं, उसी तरह वे शत्रु-सैनिक भी आचार्यके भयसे थर-थर काँपने लगे होंगे ।। यत्प्राविशन्महेष्वास: पठचालानपराजित: । नृत्यन् स रथमार्गेषु सर्वशस्त्रभूृतां वर:
sañjaya uvāca | yat prāviśan maheṣvāsaḥ paṭacālān aparājitaḥ | nṛtyan sa ratha-mārgeṣu sarva-śastra-bhṛtāṃ varaḥ ||
Sañjaya sprach: „Ich meine, die Feinde wurden lange von einer unzeitigen Kälte befallen. Wie Kühe im Winter vor Kälte zittern, so zitterten auch jene feindlichen Soldaten aus Furcht vor dem Lehrmeister. Als jener unbesiegte große Bogenschütze in die Reihen der Paṭacāla eindrang und gleichsam tanzend die Wagenbahnen entlangfuhr, ließ er—der Vornehmste unter allen Waffenträgern—das feindliche Heer vor Schrecken erbeben.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield outcomes depend not only on weapons but also on morale: the entry of an undefeated master-archer can ethically and psychologically dominate opponents, showing the power of reputation, discipline, and fearless presence within kṣatriya conduct.
Sañjaya describes an unconquered great archer advancing into the enemy formation, moving ‘as if dancing’ along the chariot lanes—an image of confident, almost taunting momentum—causing the opposing soldiers to quake in fear.