Shloka 71
दुर्योधन-कर्ण-संवादः
Duryodhana–Karna Dialogue on Vyūha-bheda and Daiva
समरे शरसंवीता भारद्वाजेन मारिष | चेकितानके सारथिके मारे जानेपर वे घोड़े उनका रथ लेकर भाग चले। आर्य! द्रोणाचार्यने समरांगणमें उनके शरीरोंको बाणोंसे भर दिया था || ७० ई ।। चेकितानरथं दृष्टवा हताश्च॑ं हतसारथिम्,जिसके घोड़े और सारथि मार दिये गये थे, चेकितानके उस रथको देखकर तथा रणक्षेत्रमें एकत्र हुए चेदि, पांचाल तथा सूंजय वीरोंपर दृष्टिपात करके द्रोणाचार्यने उन सबको चारों ओर भगा दिया। आर्य! उस समय उनकी बड़ी शोभा हो रही थी
cekitānarathaṃ dṛṣṭvā hatāśvān hatasārathim | cedi-pāñcāla-sṛñjayān saṃgatān raṇamūrdhani || dṛṣṭvā tān sarvato droṇaḥ prādrāvayat mahāraṇe | śarair āpūrya gātrāṇi bhāradvājo mahāyaśāḥ ||
Sañjaya sprach: Als Droṇa, der ruhmreiche Sohn Bharadvājas, Cekitānas Streitwagen sah — dessen Pferde und Wagenlenker erschlagen waren — und seinen Blick über die versammelten Helden der Cedis, der Pāñcālas und der Sṛñjayas auf dem Schlachtfeld schweifen ließ, drängte er sie in jener großen Schlacht von allen Seiten zurück und füllte ihre Leiber mit Pfeilen. Die Szene zeigt die düstere Ethik des kṣatriya-Krieges: Meisterschaft und Entschlossenheit können selbst tapfere Heere zerstreuen, doch der Sieg wird mit unablässigen Wunden und Furcht erkauft.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of kṣatriya-dharma in war: tactical superiority and unwavering resolve can break an opposing force’s morale, but such success is inseparable from suffering inflicted on bodies and minds.
Cekitāna’s chariot is seen disabled—its horses and charioteer killed. Droṇa then surveys the assembled Cedi, Pāñcāla, and Sṛñjaya warriors and, by showering them with arrows, drives them to flee in all directions.