Shloka 66
सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यशीर्यत । तदनन्तर सात्यकिके रथके समीप महान् कोलाहल मच गया। महाराज! चारों ओरसे दौड़कर आती हुई आपके पुत्रकी सेना सात्यकिके बाणोंसे आच्छादित हो सैकड़ों टुकड़ियोंमें बँटकर तितत-बितर हो गयी,यतमानांश्व तान् सर्वानीषद्विगतचेतस: । अभितस्तान् शरौघेण क्लान्तवाहानकारयत् राजन्! वीर कृतवर्मने पराक्रम करके उनको रोक दिया। वे सभी वीर कुछ-कुछ शिथिल एवं अचेत-से हो रहे थे तो भी अपनी विजयके लिये प्रयत्नशील थे; परंतु कृतवर्मानि सब ओरसे उनके ऊपर बाणसमूहोंकी वर्षा करके उनके वाहनोंको व्याकुल कर दिया
saṃjaya uvāca |
sātvaten mahārāja śatadhābhivyaśīryata |
tad-anantaraṃ sātyakike rathake samīpe mahān kolāhalo 'bhavat |
mahārāja! catur-diśaṃ dhāvatī tava putrasya senā sātyakinaḥ bāṇair āchāditā satadhā vibhajya titat-bitarābhavat |
yatamānāṃs tān sarvān īṣad-vigata-cetasaḥ |
abhitas tān śaraughena klānta-vāhān akārayat |
rājan! vīraḥ kṛtavarmā parākrameṇa tān nyavārayat |
te sarve vīrāḥ kiṃcit-śithilā iva acetasa iva ca bhūtvāpi vijayāya yatamānā āsan; kintu kṛtavarmā sarvataḥ śara-samūha-varṣeṇa teṣāṃ vāhanāni vyākulayām āsa ||
Sañjaya sprach: O König, der Sātvata-Krieger zerschlug die Truppen deines Sohnes in Hunderte von Splittern. Dann erhob sich nahe Sātyakis Wagen ein gewaltiger Lärm. Von allen Seiten heranstürmend, wurde das Heer deines Sohnes von Sātyakis Pfeilen überdeckt, brach auseinander und zerstreute sich. Obgleich sie noch um den Sieg rangen, waren sie wie benommen; und Sātyaki, der sie mit Pfeilströmen von allen Seiten einengte, ermüdete und quälte ihre Rosse und Fahrzeuge. In diesem Augenblick hielt der Held Kṛtavarman sie durch seine Kraft auf. Und während jene Krieger weiter um den Triumph kämpften, ließ Kṛtavarman von überall her Pfeile regnen und stürzte ihre Gespanne und Wagen in Verwirrung.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the battlefield ethic of kṣatriya exertion: even when shaken and disoriented, warriors continue striving for their chosen objective, while opposing heroes answer force with disciplined counter-force. It also underscores how leadership and timely resistance (Kṛtavarman’s intervention) can prevent total rout amid chaos.
Sātyaki breaks and scatters the Kaurava-side troops with heavy arrow-fire, creating tumult near his chariot. As the troops become partially dazed yet still fight on, Kṛtavarman arrives and checks Sātyaki’s pressure by surrounding them with his own volleys, disturbing their mounts and vehicles.