Shloka 5
भीष्मरक्षण-उद्योगः, शिखण्डि-विवर्जनं, सर्वतोभद्र-व्यूहः
Protection of Bhīṣma, Exemption of Śikhaṇḍin, and the Sarvatobhadra Array
दश्ने मतिं विनाशाय राज्ञ: स पिशिताशन: । उन बाणोंसे घायल होकर वह राक्षस कुम्भ-स्थलसे मदकी धारा बहानेवाले गजराजकी भाँति अपने शरीरसे रक्तकी धारा प्रवाहित करने लगा। उसने राजा दुर्योधनका विनाश करनेके लिये दृढ़ निश्चय कर लिया ।।
daṣṭne matiṁ vināśāya rājñaḥ sa piśitāśanaḥ | un bāṇaiḥ se ghāyal hokara sa rākṣasaḥ kumbha-sthalāt madakī-dhārā bahāne vāle gajarāja iva sva-śarīrāt raktasya dhārāṁ pravartayām āsa | sa rājā duryodhanasya vināśāya dṛḍha-niścayaṁ cakāra || 4 || jagrāha ca mahāśaktiṁ girīṇām api dāriṇīm ||
Sañjaya sprach: Von Pfeilen getroffen begann der fleischfressende Rākṣasa einen Blutstrom aus seinem Leib zu vergießen, wie ein gewaltiger Elefant im Musth, der aus den Schläfen den Rauschfluss strömen lässt. Mit düsterer Entschlossenheit richtete er seinen Sinn auf die Vernichtung König Duryodhanas. Dann ergriff er einen mächtigen Speer, der selbst Berge zu spalten vermochte.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked wrath and vengeance harden into dṛḍha-niścaya (fixed resolve) and drive further violence. Ethically, it illustrates the Mahābhārata’s recurring warning: in war, injury easily becomes a motive for retaliatory destruction, escalating adharma and suffering.
A rākṣasa warrior, wounded by arrows, bleeds profusely—likened to an elephant in rut—and, in anger, resolves to kill Duryodhana. He then takes up a formidable śakti-weapon described as powerful enough to split mountains.