Shloka 34
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
उस समय कुछ दूर जाकर धृष्टद्युम्नने शत्रुसेनाको दग्ध करते हुए भीमसेनको देखा। जैसे आँधी वृक्षोंको बलपूर्वक तोड़ देती या उखाड़ डालती है, उसी प्रकार भीमसेन भी रणभूमिमें शत्रुओंका संहार कर रहे थे ।।
sañjaya uvāca | tadā kiñcid dūraṃ gatvā dhṛṣṭadyumno bhīmasenaṃ dadarśa śatrusenāṃ dagdhayantaṃ | yathā āndhī vṛkṣān balāt chinatti vā unmūlayati, tathā bhīmaseno ’pi raṇabhūmau śatrūṇāṃ saṃhāraṃ karoti sma || te vadhyamānāḥ samare rathinaḥ sādinastathā | pādātā dantināś caiva cakrur ārta-svaraṃ mahat ||
Sañjaya sprach: Dann, nachdem er ein wenig weitergegangen war, sah Dhṛṣṭadyumna Bhīmasena, wie er das feindliche Heer gleichsam versengte. Wie ein wütender Sturm Bäume mit Gewalt bricht oder sie samt Wurzeln ausreißt, so vernichtete auch Bhīma die Gegner auf dem Schlachtfeld. Als sie im Kampf erschlagen wurden—Streitwagenkämpfer, Reiter, Fußsoldaten und selbst Elefanten mit ihren Reitern—erhoben sie einen großen, qualvollen Schrei.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension within kṣatriya-dharma: decisive courage and effectiveness in battle are praised through powerful simile, yet the ethical weight of war is not hidden—the ‘great anguished cry’ foregrounds suffering as an inseparable consequence of violence.
Sañjaya reports that Dhṛṣṭadyumna, moving forward, sees Bhīma devastating the enemy forces. The enemy’s charioteers, cavalry, infantry, and elephant-corps are being cut down and cry out loudly in distress across the battlefield.