Shloka 19
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — इरावान्-आवन्त्ययोः युद्धम्, घटोत्कच-भगदत्त-संघर्षः, मद्रेश्वर-विक्षेपः
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya Dialogue: Irāvān vs the Avanti princes; Ghaṭotkaca vs Bhagadatta; Śalya checked by the Mādrī twins
गुप्तं प्रवीरैलोकिश्व॒ सारवद्धिर्महात्मभि: । यदहन्यत संग्रामे देवमत्र पुरातनम्,द्रोणाचार्य, भीष्म, कृतवर्मा, कृपाचार्य, दुःशासन, जयद्रथ, भगदत्त, विकर्ण, अश्वत्थामा, शकुनि तथा बाह्लिक आदि प्रमुख वीरों तथा अन्य शक्तिशाली महामनस्वी लोगोंद्वारा मेरी सेना सदा सुरक्षित रहती है। ऐसी सेना भी यदि संग्राममें मारी गयी तो इसमें हमलोगोंका पुरातन प्रारब्ध ही कारण है
sañjaya uvāca |
guptaṃ pravīrair lokīśvaraiḥ sāravaddhir mahātmabhiḥ |
yad ahanyata saṃgrāme daivam atra purātanam ||
Sañjaya sprach: „Obwohl mein Heer stets von mächtigen Helden geschützt war — Herren unter den Menschen, kundig im Wesen des Krieges und hochbeseelt —, wurde es dennoch in der Schlacht niedergeworfen. Darin liegt die Ursache: unser uraltes Geschick (daiva), längst verordnet.“
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when power, strategy, and renowned protectors are present, outcomes may still unfold according to long-accumulated destiny (daiva), highlighting the Mahābhārata’s tension between human effort and the moral-causal weight of past actions.
Sañjaya reflects on the Kaurava side: despite being guarded by celebrated warriors, the army suffers destruction in battle, and he attributes this reversal to an ancient, already-set destiny.