Shloka 9
Adhyāya 70: Sātyaki’s Arrow-Display and the Bhūriśravas Engagement; Twilight Withdrawal
भूतं भव्यं भविष्यच्च पूर्वमेतदकल्पयत् । उभे संध्ये दिश: खं च नियमांश्व॒ जनार्दन:,भूत, भविष्य और वर्तमान तीनों कालोंकी सृष्टि भी पूर्वकालमें इन्हींके द्वारा हुई है। इन जनार्दनने ही दोनों संध्याओं, दसों दिशाओं, आकाश तथा नियमोंकी रचना की है
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca pūrvam etad akalpayat | ubhe sandhye diśaḥ khaṃ ca niyamāṃś ca janārdanaḥ ||
Bhīṣma sprach: „Er war es, der seit uralter Zeit den dreifachen Strom der Zeit — Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft — ordnete und gestaltete. Derselbe Janārdana erschuf auch die beiden Dämmerungsfugen (Morgen- und Abenddämmerung), die Himmelsrichtungen, den Himmel und die ordnenden Satzungen, die die Welt regieren.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts Janārdana’s supreme role as the cosmic organizer: time (past–present–future) and the world’s regulating structures (twilights, directions, space, and ordinances) arise from Him, implying that dharma and order are grounded in a divine source.
In Bhīṣma Parva, Bhīṣma speaks in praise of Janārdana, describing Him not merely as a warrior’s ally but as the cosmic creator and regulator, thereby elevating the battlefield context into a theological affirmation of divine governance.