Shloka 186
Adhyāya 70: Sātyaki’s Arrow-Display and the Bhūriśravas Engagement; Twilight Withdrawal
वैश्यांश्वाप्यूरूतो राजन् शूद्रान् वै पादतस्तथा । इन कमलनयन भगवान्से बढ़कर दूसरा कोई तत्त्व न हुआ है, न होगा। राजन! इन्होंने अपने मुखसे ब्राह्मणों, दोनों भुजाओंसे क्षत्रियों, जंघासे वैश्यों और चरणोंसे शूद्रोंको उत्पन्न किया है
vaiśyāṁś cāpy ūrutaḥ rājan śūdrān vai pādataḥ tathā |
Bhīṣma sprach: «O König, aus Seinen Schenkeln ließ Er die Vaiśyas hervorgehen, und ebenso aus Seinen Füßen die Śūdras. So hat der höchste Herr, lotusäugig und erhaben, die vier Stände aus Seinem eigenen Leib offenbart: die Brāhmaṇas aus dem Mund, die Kṣatriyas aus den beiden Armen, die Vaiśyas aus den Schenkeln und die Śūdras aus den Füßen.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the four varṇas as originating from a single divine source, framing social duties as parts of an overarching cosmic dharma; it encourages respect for the ethical order and role-based responsibilities within society.
Bhīṣma is instructing the king on dharma and the structure of society, explaining a traditional cosmological account in which the Lord manifests Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras from different parts of His body.