Shloka 84
Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)
नदन्तो विविधान् नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् । सिंहनादांश्व कुर्वन्तो विमिश्रान् शड्खनि:स्वनै:,महाराज! भीमसेन और घटोत्कचको आगे करके परस्पर एक दूसरेकी प्रशंसा करते हुए पाण्डवसैनिक बड़ी प्रसन्नताके साथ नाना प्रकारके सिंहनाद करते हुए गये। उनकी उस गर्जनाके साथ विविध वाद्योंकी ध्वनि तथा शंखोंके शब्द भी मिले हुए थे
nadanto vividhān nādāṁs tūrya-svana-vimiśritān | siṁha-nādāṁś ca kurvanto vimiśrān śaṅkha-niḥsvanaiḥ ||
Sañjaya sprach: „Sie stießen mancherlei Schlachtrufe aus, vermischt mit dem Klang der Instrumente, und erhoben löwenhafte Schreie, durchwoben vom Dröhnen der Muschelhörner; in gehobener Stimmung rückten die Krieger vor und priesen einander auf dem Weg.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective courage and unity are strengthened through shared affirmation and disciplined martial enthusiasm; the controlled display of strength (battle-cries, conches, instruments) functions as a moral-psychological force that steadies an army for its duty in war.
Sañjaya reports the army’s advance: warriors move forward joyfully, praising one another, while loud roars and lion-like shouts rise together with the blended sounds of war-instruments and the reverberating blasts of conches.