Shloka 83
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
अमृष्यमाण: स ततो महात्मा यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता । उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् दृष्टवा कुरूनापतत: समग्रान्,इन्द्रके छोटे भाई श्रीकृष्णने उन श्रेष्ठ राजाओंको सब ओर भागते देखा और इस बातपर भी लक्ष्य किया कि अर्जुन तो कोमलताके साथ युद्ध कर रहा है और भीष्म इस संग्राममें अधिकाधिक प्रचण्ड होते जा रहे हैं। यह सब देखकर सम्पूर्ण यदुकुलका भरण- पोषण करनेवाले महात्मा भगवान् श्रीकृष्ण सहन न कर सके। उन्होंने समस्त कौरवोंको सब ओरसे आक्रमण करते देख यशस्वी वीर सात्यकिकी प्रशंसा करते हुए कहा --
amṛṣyamāṇaḥ sa tato mahātmā yaśasvinaṃ sarvadaśārhabhartā | uvāca śaineyam abhipraśaṃsan dṛṣṭvā kurūn āpatataḥ samagrān ||
Sañjaya sprach: Da konnte jener großherzige Herr—Erhalter der gesamten Vṛṣṇi–Dāśārha-Linie—nicht länger ertragen, was er sah, und er redete, Śaineya (Sātyaki) preisend, als er die Kurus in geschlossener Masse heranstürmen sah. Der Vers rahmt Kṛṣṇas moralische Dringlichkeit: Wenn die gerechten Kämpfer bedrängt werden und die Wildheit der Schlacht sich steigert, weicht die Zurückhaltung einem entschlossenen Eingreifen zum Schutz von Dharma und Verbündeten.
संजय उवाच
Educational Q&A
When circumstances become intolerable—especially when dharma and one’s allies are endangered—mere restraint is not always virtuous; timely, decisive action guided by responsibility and protection of the righteous becomes necessary. The verse highlights Kṛṣṇa’s role as guardian-leader who responds to escalating adharma with purposeful intervention.
Sañjaya reports that Kṛṣṇa, seeing the Kuru forces charging together and the battle intensifying, cannot bear the situation. He speaks while praising Sātyaki (Śaineya), setting up Kṛṣṇa’s ensuing directive or action in response to the Kaurava onslaught.