Next Verse

Shloka 1

भीष्मपर्व — अध्याय ६२: वासुदेवमहात्म्यप्रशंसा (देव–ब्रह्मसंवादः)

अत अष्टपजञज्चाशत्तमो< ध्याय: पाण्डव-वीरोंका पराक्रम, कौरव-सेनामें भगदड़ तथा दुर्योधन और भीष्मका संवाद संजय उवाच ततस्ते पार्थिवा: क्रुद्धा: फाल्गुनं वीक्ष्य संयुगे । रथैरनेकसाहस्रै: समन्तात्‌ पर्यवारयन्‌,संजयने कहा--राजन्‌! तदनन्तर वे समस्त भूपाल समरभूमिमें अर्जुनको देखते ही कुपित हो उठे और उन्होंने अनेक सहस्र रथियोंके साथ उन्हें सब ओरसे घेर लिया

sañjaya uvāca | tataste pārthivāḥ kruddhāḥ phālgunaṃ vīkṣya saṃyuge | rathair anekasāhasraiḥ samantāt paryavārayan |

Sañjaya sprach: Da wurden jene Könige beim Anblick Phālgunas (Arjunas) auf dem Schlachtfeld zornig und umringten ihn von allen Seiten mit vielen Tausenden von Streitwagen.

संजयSanjaya
संजय:
Karta
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तेthose (they)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
पार्थिवाःkings, rulers
पार्थिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रुद्धाःangry
क्रुद्धाः:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
फाल्गुनम्Phalguna (Arjuna)
फाल्गुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootफाल्गुन
FormMasculine, Accusative, Singular
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
TypeVerb
Rootवीक्ष्
FormAbsolutive (Gerund, -त्वा/ल्यप्), Parasmaipada (usage-neutral)
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
FormNeuter, Locative, Singular
रथैःwith chariots
रथैः:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
अनेकmany
अनेक:
TypeAdjective
Rootअनेक
साहस्रैःby thousands (thousandfold)
साहस्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसाहस्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
पर्यवारयन्surrounded, encircled
पर्यवारयन्:
TypeVerb
Rootवृ
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna (Phālguna)
K
kings (pārthivāḥ)
C
chariots (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights how anger and rivalry can unite many rulers into a single hostile force, escalating violence; ethically, it cautions that unchecked wrath in war magnifies suffering and hardens collective responsibility.

After Arjuna becomes visible in the thick of battle, numerous kings on the Kaurava side grow furious and converge with thousands of chariots, encircling him from every direction to contain or overwhelm him.