Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa

Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island

यावान्‌ भूम्यवकाशो<यं दृश्यते शशलक्षणे । तस्य प्रमाण प्रब्रूहि ततो वक्ष्यसि पिप्पलम्‌,चन्द्रमाके शश-चिह्ममें भूमिका जितना अवकाश दृष्टिगोचर होता है, उसका प्रमाण बताओ। तत्पश्चात्‌ पिप्पलस्थानका वर्णन करना

dhṛtarāṣṭra uvāca |

yāvān bhūmy-avakāśo 'yaṃ dṛśyate śaśa-lakṣaṇe |

tasya pramāṇaṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam ||

Dhṛtarāṣṭra sprach: „O du, der du das Zeichen des Hasen trägst (das heißt: der Mond), nenne mir das Maß dieser Weite des Raumes über der Erde, die dem Auge sichtbar ist. Nachdem du ihre Ausdehnung genannt hast, beschreibe mir dann den Ort der Pippala (der heiligen Feige).“

यावान्as great as; as much as
यावान्:
Karta
TypeAdjective
Rootयावत्
FormMasculine, Nominative, Singular
भूमि-अवकाशःspace/extent of the earth (earth-space)
भूमि-अवकाशः:
Karta
TypeNoun
Rootभूम्यवकाश
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
दृश्यतेis seen; appears
दृश्यते:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive/Reflexive (seen/appears)
शश-लक्षणेin/at the moon marked with a hare (hare-marked orb)
शश-लक्षणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशशलक्षण
FormNeuter, Locative, Singular
तस्यof that; its
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रमाणम्measure; extent; proof
प्रमाणम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रमाण
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रब्रूहिtell; declare
प्रब्रूहि:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
वक्ष्यसिyou will say; you will describe
वक्ष्यसि:
TypeVerb
Rootवच्
FormSimple Future, Second, Singular, Parasmaipada
पिप्पलम्the pippala (sacred fig tree)
पिप्पलम्:
Karma
TypeNoun
Rootपिप्पल
FormMasculine, Accusative, Singular

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
C
Candra (the Moon, implied by śaśa-lakṣaṇa)
P
Pippala (sacred fig / pippala-place)