Shloka 6
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
भारत! रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंसे भरी हुई कलिंगोंकी उस विशाल वाहिनीको हाथोंमें बड़े-बड़े आयुध लिये आती देख चेदिदेशीय सैनिकोंके साथ भीमसेनने उसे बाणोंद्वारा पीड़ित करना आरम्भ किया। साथ ही युद्धके लिये आते हुए निषादराजपुत्र केतुमानको भी चोट पहुँचायी ।।
bhārata! ratha-ghoḍa-hastī-pādātaiḥ paripūrṇāṃ kaliṅgānāṃ tāṃ vipulāṃ vāhinīm āyāntīm hastayoḥ mahāyudhāni dhṛtvā dṛṣṭvā, cedi-deśīya-sainikaiḥ sārdhaṃ bhīmaseno bāṇair eva tāṃ pīḍayitum ārabdhavān; sahaiva yuddhāya āyāntaṃ niṣāda-rāja-putraṃ ketumantaṃ ca vyathayām āsa. tataḥ śrutāyuḥ saṃkruddho rājñā ketumatā saha raṇe bhīmaṃ āsasāda, cediṣu vyūḍha-anīkeṣu (sthiteṣu).
Sañjaya sprach: „O Bharata, als Bhīmasena das gewaltige Heer der Kaliṅgas heranziehen sah — voll von Wagen, Pferden, Elefanten und Fußvolk, mit schweren Waffen in den Händen — begann er, zusammen mit den Truppen von Cedi, es mit Pfeilsalven zu bedrängen und zu zerschmettern. Zugleich traf er Ketuman, den Sohn des Königs der Naiṣādas, als dieser zum Kampf herantrat. Da kam König Śrutāyu, von Zorn entflammt und von Ketuman begleitet, auf dem Schlachtfeld Bhīma entgegen, während die Formationen der Cedis in geordnetem Schlachtarray aufgestellt standen.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores disciplined martial response (kṣatriya-dharma) in the face of an advancing enemy host, while also warning implicitly how anger (saṃkrodha) rapidly intensifies conflict and personalizes violence within a larger war.
Bhima, fighting alongside the Cedi forces, checks the advancing Kalinga army with arrow volleys and wounds Ketuman, the Nishada king’s son. In response, the enraged King Shrutayu arrives with Ketuman to confront Bhima as the Cedi troops stand arranged in battle formation.