Shloka 36
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
ते वध्यमाना भीष्मेण प्रजहुस्तं महाबलम्,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत् तुमुलं महत् । संजय कहते हैं--राजन्! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया
te vadhyamānā bhīṣmeṇa prajahus taṁ mahābalam | jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
Sañjaya sprach: „O König, als sie von Bhīṣma niedergestreckt wurden, ließen sie jenen mächtigen Helden im Stich. Und als Bhīṣma—der Vorkämpfer unter den Kriegern, zum Töten entschlossen—den Angriff vorantrieb, brach eine gewaltige, tobende Schlacht los.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the harsh ethical tension of kṣatriya warfare: even the ‘best of fighters’ acts with lethal intent, and the battlefield compels sudden shifts—abandonment, retreat, and renewed escalation—showing how violence rapidly expands into uncontrollable turmoil.
Sañjaya reports that Bhīṣma is striking down opposing warriors; amid this pressure they leave behind a mighty fighter, while Bhīṣma—intent on killing—drives the conflict into a massive, chaotic clash.