Shloka 111
वारयित्वा शरैघोरिे: श्वेतमेवाभिदुद्रुवे । भरतवंशियोंके उन पितामहने युद्धस्थलमें सौ बाणोंसे सात्यकिको, बीस सायकोंद्वारा धष्टद्यम्मनको और पाँच बाणोंसे केकयराजकुमारको क्षत-विक्षत कर दिया। इस प्रकार आपके पिता भीष्मने अपने भयंकर बाणोंद्वारा उन सम्पूर्ण महाधनुर्धरोंको जहाँके तहाँ रोककर पुनः श्वेतपर ही आक्रमण किया || १०९-११० हू || तत: शरं मृत्युसमं भारसाधनमुत्तमम्,तदनन्तर महाबली भीष्मने धनुषको खींचकर उसके ऊपर एक मृत्युके समान भयंकर, भारी-से-भारी लक्ष्यको बेधनेमें समर्थ, उत्तम और दुःसह पंखयुक्त बाण रखा; फिर उसे ब्रह्मास्त्रद्वारा अभिमन्त्रित करके छोड़ दिया
tataḥ śaraṁ mṛtyu-samaṁ bhāra-sādhanaṁ uttamam | tadanantaraṁ mahābalī bhīṣmaḥ dhanuṣaṁ khītvā tasmin mṛtyu-sadṛśaṁ bhīmaṁ bhāriṣṭhaṁ lakṣya-vedhane samarthaṁ uttamaṁ duḥsaha-pakṣa-yuktaṁ bāṇaṁ nyadhāt | tataḥ brahmāstreṇa abhimantrya taṁ mumoca |
Da spann der mächtige Bhīṣma seinen Bogen und legte einen vortrefflichen Pfeil auf—schwer, kaum zu ertragen und tödlich wie der Tod selbst, fähig, selbst das schwierigste Ziel zu durchbohren. Nachdem er ihn mit dem Brahmāstra-Mantra geweiht hatte, ließ er ihn fliegen. Die Szene macht die düstere Steigerung des Krieges sichtbar: Außerordentliche Macht wird nicht zur Selbstzucht, sondern zur entscheidenden Vernichtung angerufen und verschärft so die ethische Spannung zwischen Kriegerpflicht und dem katastrophalen Preis des Sieges.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, the invocation of supreme power (Brahmāstra) intensifies destruction. It implicitly raises a dharmic question: even when one acts within kṣatriya-duty, the use of overwhelming force carries grave moral and human consequences.
Sañjaya describes Bhīṣma drawing his bow, placing a terrifying, heavy, fletched arrow upon it, empowering it with the Brahmāstra, and releasing it—signaling a decisive, high-stakes strike in the battle.