Shloka 14
Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra
Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance
जघान परमक्रुद्धो नृत्यन्निव महारथ: । साथ ही कृपाचार्यके स्वर्णभूषित धनुषको भी तेज धारवाले भालासे काट गिराया; फिर सब ओर घूमकर नृत्य-सा करते हुए महारथी अभिमन्युने अत्यन्त कुपित हो तीखी नोकवाले बाणोंसे भीष्मकी रक्षा करनेवाले उन महारथियोंको भी घायल कर दिया ।। १३ ६ || तस्य लाघवबमुद्ीक्ष्य तुतुषुर्देवता अपि,अभिमन्युके हाथोंकी यह फुर्ती देखकर देवताओंको भी बड़ी प्रसन्नता हुई। अर्जुनकुमारके इस लक्ष्य-वेधकी सफलतासे प्रभावित हो भीष्म आदि सभी रथियोंने उन्हें साक्षात् अर्जुनके समान शक्तिशाली समझा
sañjaya uvāca |
jaghāna paramakruddho nṛtyann iva mahārathaḥ |
tasya lāghavam udīkṣya tutuṣur devatā api |
abhimanyor hastānāṃ lāghavaṃ dṛṣṭvā devatā api prītā babhūvuḥ; arjunaputrasya lakṣyavedhasya saphalatayā prabhāvitā bhīṣmādayaḥ sarve rathinaḥ taṃ sākṣād arjunavat śaktimantam amanyanta |
Sañjaya sprach: Von Zorn entflammt schlug der große Wagenkämpfer seine Feinde nieder, kreisend, als tanzte er. Als man Abhimanyus flinke Hand sah, freuten sich selbst die Götter. Und die Wagenkrieger—Bhīṣma und die übrigen—vom sicheren Zielen des Sohnes Arjunas beeindruckt, hielten ihn für mächtig, als stünde Dhanañjaya (Arjuna) selbst leibhaftig da. Im ethischen Rahmen des Epos zeigt der Vers, wie disziplinierte Meisterschaft im Kampf (selbst in der Wut) Anerkennung über die Welten hinweg gewinnt, und zugleich den schweren moralischen Preis solcher Kraft auf einem Feld andeutet, das von Dharma und seinen Verletzungen geprägt ist.
संजय उवाच
Educational Q&A
Excellence in one’s discipline—here, controlled agility and precision in battle—naturally draws recognition, even from higher witnesses (the gods). Yet the Mahābhārata’s ethical horizon reminds the reader that martial brilliance must still be weighed against dharma, because victory and praise do not automatically equal righteousness.
Sañjaya describes Abhimanyu fighting with furious energy and remarkable agility, moving around like a dancer on the battlefield. His speed and accurate shooting impress the gods, and Bhīṣma and other senior warriors conclude that Abhimanyu’s power and skill are comparable to Arjuna’s.