Shloka 37
भीष्मविक्रमदर्शनं तथा क्रौञ्चारुणव्यूहविधानम् | Bhīṣma’s Ascendancy and the Organization of the Krauñcāruṇa Formation
यत्तदग्रे विषमिव परिणामे5मृतोपमम् । तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम्,हे भरतश्रेष्ठ! अब तीन प्रकारके सुखको भी तू मुझसे सुन। जिस सुखमें साधक मनुष्य भजन, ध्यान और सेवादिके अभ्याससे रमण करता है* और जिससे दु:खोंके अन्तको प्राप्त हो जाता है*-- जो ऐसा सुख है, वह आरम्भकालमें यद्यपि विषके तुल्य प्रतीत होता है,* परंतु परिणाममें अमृतके तुल्य है;* इसलिये वह परमात्मविषयक बुद्धिके प्रसादसे उत्पन्न होनेवाला सुख+ सात्त्विक कहा गया है
yat tad agre viṣam iva pariṇāme ’mṛtopamam | tat sukhaṁ sāttvikaṁ proktam ātmabuddhiprasādajam ||
Das Glück, das anfangs wie Gift ist, am Ende jedoch dem Nektar gleicht—dieses Glück wird als sāttvikisch erklärt. Es entspringt der Klarheit und Gnade innerer Einsicht, dem geläuterten Intellekt, der auf das Selbst gerichtet ist.
अजुन उवाच
Educational Q&A
True (sāttvika) happiness may feel difficult at the start—because it requires restraint, practice, and turning away from easy indulgence—but it matures into lasting well-being and inner freedom, arising from a purified, Self-oriented intellect.
In the teaching on the threefold classification of happiness (sāttvika, rājasika, tāmasika), Arjuna’s dialogue context frames a definition: the happiness born of inner clarity and spiritual discipline is initially unpleasant like poison but culminates in nectar-like fulfillment.