Shloka 88
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् | इस प्रकार आपके ताऊ भीष्म युद्धस्थलमें अर्जुनके तीखे बाणोंसे अत्यन्त विद्ध हो गये थे--उनका शरीर छिदकर छलनी हो रहा था। वे उसी अवस्थामें, जब कि दिन थोड़ा ही शेष था, आपके पुत्रोंके देखते-देखते पूर्व दिशाकी ओर मस्तक किये रथसे नीचे गिर पड़े || ८७ - हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत,पतमाने रथादू् भीष्मे बभूव सुमहास्वन: । भारत! रथसे भीष्मके गिरते समय आकाशमें खड़े हुए देवताओं तथा भूतलवर्ती राजाओंमें बड़े जोरसे हाहाकार मच गया
sañjaya uvāca | kiṃciccheṣe dinakare putrāṇāṃ tava paśyatām | hāheti divi devānāṃ pārthivānāṃ ca bhārata, patamāne rathād bhīṣme babhūva sumahāsvanaḥ ||
Sañjaya sprach: Als von der Sonne nur noch wenig übrig war, fiel Bhīṣma — vor den Augen deiner Söhne, immer wieder von Arjunas scharfen Pfeilen durchbohrt — von seinem Wagen, den Kopf nach Osten gewandt. O Bharata, als Bhīṣma vom Wagen stürzte, erhob sich unter den Göttern am Himmel und unter den Königen auf Erden ein mächtiger Klageruf: „Weh! Weh!“
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the gravity of dharma-yuddha: even the mightiest warrior’s fall is governed by time and consequence, and the world—divine and human—responds with moral awe and sorrow, reminding the listener that power and glory are transient.
As daylight wanes, Bhishma—overwhelmed by Arjuna’s arrows—falls from his chariot before the Kauravas’ eyes, and a great lamentation erupts among the gods in the sky and the kings on earth.