Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Śākadvīpa–Pramāṇa–Varṇana

Measurements and Description of Śākadvīpa

तस्मादाश्व॒स कौरव्य पुत्र दुर्योधन प्रति । इस जगत्‌का स्वरूप कैसा है और इसका निर्माण किस प्रकार हुआ है, ये सब बातें मैंने शास्त्रोक्त रीतिसे बतायी हैं; अतः कुरुनन्दन! आप अपने पुत्र दुर्योधनकी ओरसे निश्चिन्त रहिये || ४८ $ ।। श्रुत्वेदं भरतश्रेष्ठ भूमिपर्व मनोनुगम्‌,भरतश्रेष्ठ जो राजा इस भूमिपर्वको मनोयोगपूर्वक सुनता है, वह श्रीसम्पन्न, सफलमनोरथ तथा श्रेष्ठ पुरुषोंद्वारा सम्मानित होता है और उसके बल, आयु, कीर्ति तथा तेजकी वृद्धि होती है

sañjaya uvāca | tasmād āśvasa kauravya putra duryodhana prati | idaṃ jagataḥ svarūpaṃ kīdṛśaṃ ca tasya nirmāṇaṃ kathaṃ kṛtam iti sarvaṃ mayā śāstroktarītyā kathitam | ataḥ kurunandana tvam ātmanaḥ putraṃ duryodhanaṃ prati niścintaḥ bhava || śrutvedaṃ bharataśreṣṭha bhūmiparva manonugam | yo rājā bhūmiparvaṃ manoyogapūrvakaṃ śṛṇoti sa śrī-sampannaḥ saphala-manorathaḥ śreṣṭha-puruṣaiḥ saṃmānitaś ca bhavati; tasya bala-āyuḥ-kīrti-tejāṃsi vardhante ||

Sañjaya sprach: „Darum, o Kaurava, sei beruhigt um deinen Sohn Duryodhana. Ich habe, nach der von den Śāstras gelehrten Weise, dargelegt, wie die Natur dieser Welt ist und wie ihre Schöpfung zustande kam. So lege denn, o Freude der Kurus, die Sorge um Duryodhana beiseite. O Bester der Bhāratas: Wer immer—zumal ein König—dieses ‘Bhūmi-parvan’ (die Darlegung über Erde/Welt) mit gesammelter Aufmerksamkeit vernimmt, wird mit Wohlstand begabt; seine Ziele tragen Frucht; er wird von edlen Männern geehrt; und seine Kraft, Lebensdauer, sein Ruhm und sein Glanz nehmen zu.“

तस्मात्therefore / from that
तस्मात्:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootतद्
FormAblative singular (used adverbially: 'therefore/from that')
आश्वसbe comforted / take heart
आश्वस:
Karta
TypeVerb
Rootआ-श्वस्
FormImperative, 2nd person singular, Parasmaipada
कौरव्यO Kaurava
कौरव्य:
Sampradana
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, vocative singular
पुत्रO son
पुत्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, vocative singular
दुर्योधनO Duryodhana
दुर्योधन:
Sampradana
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, vocative singular
प्रतिtowards / regarding
प्रति:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रति
FormPreposition/particle governing accusative (here: 'towards/with regard to')
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootश्रु
FormAbsolutive (क्त्वा), 'having heard'
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, accusative singular
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
FormMasculine, vocative singular
भूमिपर्वthe Bhūmi-parvan (section on the earth)
भूमिपर्व:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि-पर्व
FormNeuter, accusative singular
मनोनुगम्agreeable to the mind / pleasing
मनोनुगम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमनस्-अनुग
FormNeuter, accusative singular (agreeing with भूमिपर्व)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by vocatives kauravya/kurunandana)
D
Duryodhana
B
Bharata lineage (bharataśreṣṭha)