Shloka 3
भीष्मवधोपाय-प्रश्नः (Inquiry into the means to overcome Bhīṣma) | Chapter 103
(क्रोडरूपं हरिमिव प्रविशन्तं महार्णवम् ।) शस्त्रौधिणं गाहमानं सेनासागरमक्षयम् । निवारयितुमप्याजौ त्वदीया: कुरुनन्दन,जैसे बादल जलकी धारा बरसाता है, उसी प्रकार वह बाणोंकी वृष्टि कर रहा था। जैसे वाराहरूपधारी भगवान् विष्णुने महासागरमें प्रवेश किया था, उसी प्रकार शत्रुसूदन सुभद्राकुमार समरमें कुपित हो शस्त्रोंके प्रवाहसे युक्त कौरवोंके अक्षय सैन्यसमुद्रमें प्रवेश कर रहा था। कुरुनन्दन! उस समय आपके सैनिक उसे युद्धमें रोक न सके
sañjaya uvāca | (kroḍarūpaṃ harim iva praviśantaṃ mahārṇavam |) śastraughiṇaṃ gāhamānaṃ senāsāgaram akṣayam | nivārayitum apy ājau tvadīyāḥ kurunandana |
Sañjaya sprach: Wie Hari in der Gestalt des Ebers (Varāha) in den großen Ozean hinabtaucht, so stürzte auch der Feindbezwinger—der Sohn Subhadrās—im Zorn der Schlacht in das scheinbar unerschöpfliche Meer des Kaurava-Heeres, vorwärtsdrängend mitten in einem Strom von Waffen. O Wonne der Kurus, deine Soldaten vermochten ihn auf dem Schlachtfeld nicht aufzuhalten.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary courage and righteous resolve can appear unstoppable, yet it also foreshadows the moral tension of war: even a vast force may fail to check a single determined warrior, raising questions about duty, protection of the young, and the ethics of collective violence.
Sañjaya describes Abhimanyu, son of Subhadrā, entering the Kaurava battle formation like Viṣṇu’s Varāha entering the ocean—advancing through a flood of weapons and penetrating the ‘ocean’ of the Kaurava host, while the Kaurava soldiers are unable to stop him.