Shloka 9
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अन्तरात्मनि चाप्येते नियता: पठच वायव: । वाड्मनोबुद्धिभि: सार्द्धमिदमष्टात्मके जगत्,प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--ये पाँच वायु नियतरूपसे शरीरके भीतर निवास करते हैं; अतः ये सूक्ष्म हैं। मन, वाणी और बुद्धिके साथ गिननेसे इनकी संख्या आठ होती है। ये आठ इस जगतके उपादान कारण हैं
antarātmani cāpy ete niyatāḥ pañca vāyavaḥ | vāṅmanobuddhibhiḥ sārdham idam aṣṭātmake jagat ||
Vāyu-deva sprach: „Im inneren Selbst (dem verkörperten Wesen) wohnen, in geordneter Regel, diese fünf Lebenswinde—prāṇa, apāna, udāna, samāna und vyāna. Da sie im Leib eingeschlossen sind, sind sie subtil. Zählt man sie zusammen mit Rede, Geist und Intellekt, so werden sie acht. Diese acht bilden die grundlegende stoffliche Grundlage, aus der diese Welt hervorgeht.“
वायुदेव उवाच