Shloka 61
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
ध्रुवं पश्यति रूपाणि दीपादू् दीपशतं यथा । जैसे एक दीपसे सैकड़ों दीप जला लिये जाते हैं, उसी प्रकार एक ही परमात्मा यत्र-तत्र अनेक रूपोंमें उपलब्ध होता है। ऐसा निश्चय करके ज्ञानी पुरुष निःसन्देह सब रूपोंको एकसे ही उत्पन्न देखता है || ६० ई ।। स वै विष्णुश्न मित्रश्न वरुणो5ग्नि: प्रजापति:,वास्तवमें वही परमात्मा विष्णु, मित्र, वरुण, अग्नि, प्रजापति, धाता, विधाता, प्रभु, सर्वव्यापी, सम्पूर्ण प्राणियोंका हृदय तथा महान् आत्माके रूपमें प्रकाशित है
dhruvaṁ paśyati rūpāṇi dīpād dīpaśataṁ yathā | sa vai viṣṇuś ca mitraś ca varuṇo 'gnīḥ prajāpatiḥ | dhātā vidhātā prabhuḥ sarvavyāpī sarvabhūtahṛdayaś ca mahātmā-rūpeṇa prakāśate ||
Vāyu sprach: „Der Weise erkennt mit Gewissheit, dass alle Gestalten aus dem Einen hervorgehen—wie von einer einzigen Lampe hundert Lampen entzündet werden können. In dieser Überzeugung sieht er alle vielfältigen Erscheinungen als Offenbarungen derselben Quelle. Wahrlich, dieses höchste Selbst leuchtet als Viṣṇu, als Mitra, als Varuṇa, als Agni und als Prajāpati; ebenso als Dhātṛ und Vidhātṛ; als der Herr und das allgegenwärtige Sein; als das Herz in allen Wesen und als das Große Selbst.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
All deities and all forms are manifestations of one Supreme Reality. Like many lamps lit from one flame, the many names and appearances do not imply many ultimate sources; the wise see one indwelling Self in all beings, which supports an ethic of reverence, non-sectarianism, and inner steadiness.
Vāyudeva is speaking and instructing the listener in a metaphysical vision: he uses the lamp analogy to explain how the one Paramātman appears as many forms and is praised under many divine names (Viṣṇu, Mitra, Varuṇa, Agni, Prajāpati, etc.), emphasizing the single all-pervading presence within all hearts.