Shloka 34
चतुर्धा जन्म इत्येतद् भूतग्रामस्य लक्ष्यते । प्राणियोंके रहनेके तीन ही स्थान हैं--जल, थल और आकाश। चौथा स्थान सम्भव नहीं है। देहधारियोंका जन्म चार प्रकारका होता है--अण्डज, उद्धिज्ज, स्वेदजण और जरायुज। समस्त भूत-समुदायका यह चार प्रकारका ही जन्म देखा जाता है || ३२-३३ ३ || अपराण्यथ भूतानि खेचराणि तथैव च
caturdhā janma ity etad bhūtagrāmasya lakṣyate | prāṇināṁ nivāsasya trīṇi sthānāni—jalaṁ thalaṁ ca ākāśaś ca | caturthaṁ sthānaṁ na sambhavati | dehadhāriṇāṁ janma caturvidhaṁ—aṇḍajaṁ udbhijjaṁ svedajaṁ jarāyujaṁ ca | samastasya bhūtasamudāyasya caturvidham eva janma dṛśyate || aparaṇy atha bhūtāni khecarāṇi tathaiva ca ||
Vāyu sprach: „Die Geburt der gesamten Schar der Wesen wird als vierfach erkannt. Lebewesen haben nur drei mögliche Aufenthaltsorte — Wasser, Land und Himmel; ein vierter Ort ist nicht möglich. Ebenso werden verkörperte Wesen auf vier Arten geboren: aus Eiern, durch Sprossen (wie Pflanzen), aus Feuchtigkeit/Hitze und aus dem Mutterleib mit Plazenta. So sieht man in der ganzen Menge der Wesen nur diese vier Arten der Geburt.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Vāyu teaches a traditional framework for understanding embodied life: beings inhabit three realms (water, land, sky) and are born in four modes—egg-born, sprout-born, moisture-born, and womb/placenta-born—presented as an observable order in nature.
In a didactic passage of the Aśvamedhika Parva, Vāyu speaks as an instructor, explaining how living beings are categorized by habitat and by mode of birth, grounding the discussion in what is ‘seen’ in the world.