Shloka 15
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
बुद्धीन्द्रियाणि पठ्चाहु: पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । श्रोत्रादीन््यपि पज्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः,इन इन्द्रियोंमें पाँच ज्ञानेन्द्रिय हैं और पाँच कर्मेन्द्रिय। वस्तुतः कान आदि पाँच इन्द्रियोंको ज्ञानेन्द्रिय कहते हैं और उनसे भिन्न शेष जो पाँच इन्द्रियाँ हैं, वे कर्मन्द्रिय कहलाती हैं। मनका सम्बन्ध ज्ञानेन्द्रिय और कर्मेन्द्रिय--दोनोंसे है और बुद्धि बारहवीं है
buddhīndriyāṇi pañcāhuḥ pañca karmendriyāṇi ca | śrotrādīny api pañcāhur buddhiyuktāni tattvataḥ ||
Vāyu-deva sprach: „Man sagt, es gebe fünf Erkenntnisvermögen und auch fünf Handlungsvermögen. Wahrlich, die fünf, die mit dem Hören (dem Ohr) beginnen, heißen Erkenntnissinne, denn sie sind mit Unterscheidungskraft verbunden; die übrigen fünf, von jenen verschieden, gelten als Organe des Handelns.“
वायुदेव उवाच