Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Adhyāya 39 — त्रिगुणविवेकः (Discrimination of the Three Guṇas) and Avyakta-Doctrine

एवं ज्योतिष्षु सर्वेषु निवर्तन्ते गुणास्त्रय: । पर्यायेण च वर्तन्ते तत्र तत्र तथा तथा,इस प्रकार सभी ज्योतियोंमें तीनों गुण क्रमश: वहाँ-वहाँ उस-उस प्रकारसे प्रकट होते और विलीन होते रहते हैं

evaṁ jyotiṣṣu sarveṣu nivartante guṇās trayaḥ | paryāyeṇa ca vartante tatra tatra tathā tathā ||

So ziehen sich in allen leuchtenden Körpern die drei guṇas immer wieder zurück und treten wieder hervor — sie wechseln sich ab und erscheinen an jedem Ort auf je eigene Weise. Die Lehre lautet: Selbst was beständig und strahlend scheint, wird vom zyklischen Wandel der Natur regiert; darum soll man das Spiel der Qualitäten erkennen und es nicht für ein unveränderliches Selbst halten.

एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ज्योतिषुin the lights/luminous bodies
ज्योतिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Locative, Plural
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Locative, Plural
निवर्तन्तेcease, withdraw, come to an end
निवर्तन्ते:
TypeVerb
Rootनि-वृत्
FormPresent, Indicative, Atmanepada, 3rd, Plural
गुणाःqualities (gunas)
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
पर्यायेणin succession, by turns
पर्यायेण:
Karana
TypeNoun
Rootपर्याय
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वर्तन्तेexist, operate, occur
वर्तन्ते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent, Indicative, Atmanepada, 3rd, Plural
तत्रthere, in that place/context
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (here and there)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तथाso, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
तथाso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

वायुदेव उवाच

V
Vayudeva
G
guṇas (sattva, rajas, tamas)
J
jyotis (luminous bodies/lights)