Shloka 14
Cāturhotra as Inner Sacrifice (Yoga-Yajña) and Nārāyaṇa Recitation
गुणवत्पावको महां दीव्यते5न्त:शरीरग: । जो मनसे अवगत होता है, वाणीद्वारा जिसका कथन होता है, जिसे कानसे सुना और आँखसे देखा जाता है, जिसको त्वचासे छूआ और नासिकासे सूँघा जाता है। इन मन्तव्य आदि छहों विषयरूपी हविष्योंका मन आदि छउों इन्द्रियोंके संयमपूर्वक अपने-आपमें होम करना चाहिये। उस होमके अधिष्ठानभूत गुणवान् पावकरूप परमात्मा मेरे तन-मनके भीतर प्रकाशित हो रहे हैं | १२-१३ $ ।। योगयज्ञ: प्रवृत्तो मे ज्ञानवल्रिप्रदोद्धव: । प्राणस्तोत्रो5पानशस्त्र: सर्वत्यागसुदक्षिण:,मैंने योगरूपी यज्ञका अनुष्ठान आरम्भ कर दिया है। इस यज्ञका उद्धव ज्ञानरूपी अग्निको प्रकाशित करनेवाला है। इसमें प्राण ही स्तोत्र है, अपान शस्त्र है और सर्वस्वका त्याग ही उत्तम दक्षिणा है
brāhmaṇa uvāca | guṇavat pāvako mahān dīvyate 'ntaḥśarīragaḥ | yogayajñaḥ pravṛtto me jñānavallīprado 'dbhutaḥ | prāṇastotraḥ apānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ |
Der Brahmane sprach: „Ein mächtiges, tugendhaftes Feuer leuchtet in meinem Innern. Ich habe das Opfer begonnen, das Yoga heißt—wunderbar, die Ranke der Erkenntnis verleihend. In diesem Ritus ist der Einatem der Lobgesang, der Ausatem das Opfergerät, und die beste Priestergabe ist die Entsagung von allem. Man soll, in disziplinierter Zügelung, die sechs ‘Opfergaben’, die die Gegenstände von Denken und Sinn sind—was der Geist erfasst, was die Rede ausdrückt, was das Ohr hört, was das Auge sieht, was die Haut berührt und was die Nase riecht—in die sechs Werkzeuge der Wahrnehmung, beginnend mit dem Geist, darbringen, indem man das Selbst selbst zum Altar macht. In dieser inneren Darbringung offenbart sich das Höchste Selbst, als das Feuer, das dem Opfer vorsteht, in meinem Leib und in meinem Geist.“
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
True sacrifice can be internalized: by restraining the senses and mind, one offers sense-objects back into disciplined awareness, making the self the altar. The ‘fire’ is the Supreme Self shining within, and the highest sacrificial gift is total renunciation.
A Brahmin speaker describes his spiritual practice as a ‘yoga-sacrifice.’ He reinterprets Vedic ritual elements symbolically—prāṇa as the chant, apāna as the implement, and renunciation as the dakṣiṇā—asserting that through this inner rite the Supreme Self becomes manifest within him.