Shloka 24
यथा हि शिष्य: शास्तारं श्र॒त्यर्थमभिधावति । ततः श्रुतमुपादाय श्रुत्यर्थमुपतिछठति,जैसे शिष्य श्रुतिके अर्थको जाननेके लिये उपदेश करनेवाले गुरुके पास जाता है और उनसे श्रुतिके अर्थका ज्ञान प्राप्त करके फिर स्वयं उसका विचार और अनुसरण करता है, वैसे ही आप सोते और जागते समय हमारे ही दिखाये हुए भूत और भविष्य-विषयोंका उपभोग करते हैं
yathā hi śiṣyaḥ śāstāraṁ śruty-artham abhidhāvati | tataḥ śrutam upādāya śruty-artham upatiṣṭhati ||
„Wie ein Schüler zum Lehrer eilt, um den Sinn der offenbarten Lehre (des Veda) zu verstehen, und dann — nachdem er das Gehörte empfangen hat — durch Nachdenken und Übung bei diesem Sinn verweilt; so erfährst auch du, im Schlaf wie im Wachen, nur jene Gegenstände von Vergangenheit und Zukunft, die wir (die inneren Vermögen) dir zeigen.“
मन उवाच
Educational Q&A
Knowledge is first received from an authoritative source (teacher/śruti), but it becomes effective only when the learner internalizes it—standing by its meaning through reflection and lived practice. Likewise, experience in waking and dream is mediated by inner faculties; the self encounters objects as presented by the mind.
Manas (the Mind) speaks, using the example of a disciple approaching a teacher for the meaning of śruti. The verse illustrates how understanding is acquired and then sustained, and it extends the analogy to explain that the experiencer’s waking and sleeping perceptions depend on what the mind presents.