Shloka 5
Vāsudeva’s Upadeśa: The Inner Enemy and the Indra–Vṛtra Precedent (आत्मशत्रु-बोधः; इन्द्र-वृत्रोपाख्यानम्)
नैव ते निछितं कर्म नैव ते शत्रवो जिता: । कथं शत्रुं शरीरस्थमात्मनो नावबुध्यसे,आपने अपने कर्तव्यकर्मको पूरा नहीं किया। आपने अभीतक शत्रुओंपर विजय भी नहीं पायी। आपका शत्रु तो आपके शरीरके भीतर ही बैठा हुआ है। आप अपने उस शत्रुको क्यों नहीं पहचानते हैं?
naiva te niścitaṃ karma naiva te śatravo jitāḥ | kathaṃ śatruṃ śarīrastham ātmano nāvabudhyase ||
Vāyu sprach: „Du hast die Pflicht, die du dir vorgenommen hast, noch nicht erfüllt, und deine Feinde hast du ebenfalls noch nicht wahrhaft besiegt. Wie kommt es, dass du deinen eigenen Feind nicht erkennst — den, der in deinem eigenen Körper sitzt?“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
External victories are incomplete without inner conquest. The verse urges recognition and overcoming of the ‘enemy within’—such as desire, anger, delusion, or negligence—that obstructs one’s resolved duty (niścita karma) and true success.
Vāyudeva addresses the listener with a corrective admonition: despite claims or efforts toward duty and victory, the real obstacle remains internal. He redirects attention from outward foes to the inward adversary lodged in one’s own body and mind.