Shloka 22
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
“राजन! तुम उन्हीं ब्राह्मणोंको अपने मन्त्री बनाओ, जो विद्यामें प्रवीण, विनयशील, कुलीन, धर्म और अर्थमें कुशल तथा सरल स्वभाववाले हों। उन्हींके साथ तुम गूढ़ विषयपर विचार करो; किंतु अधिक लोगोंको साथ लेकर देरतक मन्त्रणा नहीं करनी चाहिये ।।
rājan! tvaṃ tān eva brāhmaṇān svamantriṇaḥ kuru ye vidyāyāṃ pravīṇā vinayaśīlāḥ kulīnā dharmārthakuśalāḥ saralāḥ svabhāvena ca syuḥ | taiḥ saha gūḍhaviṣaye mantraṇāṃ kuryāḥ; bahubhiḥ saha tu dīrghakālaṃ mantraṇā na kartavyā || samastair api ca vyastair vyapadeśena kenacit | susaṃvṛtaṃ mantragṛhaṃ sthalaṃ cāruhya mantrayeḥ ||
Vaiśampāyana sprach: „O König, setze zu deinen Ministern nur jene Brahmanen ein, die gelehrt sind, in ihrem Wandel Zucht besitzen, aus gutem Geschlecht stammen, sowohl im Dharma als auch im Artha (Rechtschaffenheit und Staatskunst) kundig sind und von geradem Wesen. Mit solchen Männern berate vertrauliche Angelegenheiten; doch sollst du keine langen Beratungen mit einer großen Menge führen. Ob mit allen Ministern oder nur mit einem oder zweien: Unter irgendeinem Vorwand führe sie in eine wohlgesicherte Ratskammer—oder auch an einen offenen, doch abgeschiedenen Ort—und berate dort geheime Geschäfte.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king should choose ministers of learning, humility, good reputation, and competence in both dharma (ethical duty) and artha (practical governance), and should conduct confidential deliberations discreetly—avoiding long, crowded consultations that risk leakage and confusion.
Vaiśampāyana narrates a set of royal instructions: the king is advised on how to appoint suitable Brahmin ministers and how to manage secret policy discussions—either with the full council or a small subset—by meeting in a secured chamber or secluded place under a harmless pretext.