Shloka 14
Vyāsa’s Boon-Offer and Dhṛtarāṣṭra’s Remorse in the Forest Assembly (आश्रमवासिक पर्व, अध्याय ३६)
गान्धारी तु जलाहारी कुन्ती मासोपवासिनी । संजय: षष्ठभूक्तेन वर्तयामास भारत,भारत! गान्धारी केवल जल पीकर रहने लगीं। कुन्तीदेवी एक महीनेतक उपवास करके एक दिन भोजन करती थीं और संजय छठे समय अर्थात् दो दिन उपवास करके तीसरे दिन संध्याको आहार ग्रहण करते थे
gāndhārī tu jalāhārī kuntī māsopavāsinī | sañjayaḥ ṣaṣṭhabhūktena vartayāmāsa bhārata ||
Nārada sprach: Gāndhārī lebte allein von Wasser. Kuntī hielt ein einmonatiges Fasten und nahm erst nach Ablauf des Monats ein einziges Mal Nahrung zu sich. Sañjaya, o Bhārata, erhielt sich, indem er im sechsten Intervall aß: zwei Tage fastete er und nahm seine Mahlzeit am Abend des dritten Tages. Die Stelle hebt ihre strenge Askese und bewusste Selbstzucht hervor — als dharmische Antwort auf Trauer, Entsagung und das Waldleben der späten Jahre.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse presents tapas (austerity) as a disciplined, dharmic way of living in renunciation: restraint of appetite and endurance are shown as ethical practices that support detachment, inner steadiness, and acceptance in the aftermath of worldly loss.
Nārada reports the ascetic routines of the elders in the forest: Gāndhārī survives on water alone, Kuntī eats only after observing a month-long fast, and Sañjaya follows a strict cycle of fasting and then eating at a fixed interval (understood as after two days, on the third evening).