Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत आश्रमवासिकपर्वके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें दूसरा अध्याय पूरा हुआ,यदा तु कौरवो राजा पुत्र सस्मार दुर्मतिम्‌ । तदा भीम हृदा राजन्नपध्याति स पार्थिव: राजन! परंतु वे कुरुवंशी राजा धृतराष्ट्र जब अपने दुर्बुद्धि पुत्र दुर्योधनका स्मरण करते थे, तब मन-ही-मन भीमसेनका अनिष्ट-चिन्तन किया करते थे

vaiśampāyana uvāca | yadā tu kauravo rājā putraṃ sasmāra durmatim | tadā bhīma-hṛdā rājann apadhyāti sa pārthivaḥ ||

Vaiśaṃpāyana sprach: Doch sooft der Kuru-König Dhṛtarāṣṭra an seinen böswilligen Sohn Duryodhana dachte, da — o König — sann er in seinem Herzen auf Unheil für Bhīmasena.

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
कौरवःthe Kaurava (Dhṛtarāṣṭra)
कौरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
सस्मारremembered
सस्मार:
TypeVerb
Rootस्मृ
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
दुर्मतिम्the evil-minded one
दुर्मतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्मति
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
भीमम्Bhīma
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
हृदाin (his) heart / with the heart
हृदा:
Karana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
अपध्यातिthinks ill of / meditates harmfully upon
अपध्याति:
TypeVerb
Rootअप-ध्यै
FormPresent (Laṭ), Third, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Duryodhana
B
Bhīmasena
K
Kuru dynasty
J
Janamejaya

Educational Q&A

The verse highlights how attachment and grief can keep hostility alive: Dhṛtarāṣṭra’s remembrance of Duryodhana triggers ill-will toward Bhīma, showing that unresolved anger undermines ethical restraint even during a life-stage meant for renunciation.

Vaiśampāyana narrates that Dhṛtarāṣṭra, whenever he recalls his son Duryodhana, inwardly entertains harmful thoughts against Bhīmasena—indicating lingering bitterness after the war.