Shloka 21
प्रतिग्रहभेदः — The Distinction between Giving and Accepting
Vṛṣādarbhī–Saptarṣi Dialogue
सो<यं स्वयम्भुविहितो धर्म: संकल्पितस्त्वया । ऋते स्वयम्भुव: कोडन्य: श्राद्धेयं विधिमाहरेत्,“अतः तुमने यह ब्रह्माजीके चलाये हुए धर्मका ही अनुष्ठान किया है। ब्रह्माजीके सिवा दूसरा कौन इस श्राद्धविधिका उपदेश कर सकता है
so ’yaṁ svayambhuvihito dharmaḥ saṅkalpitas tvayā | ṛte svayambhuvaḥ ko ’nyaḥ śrāddheyaṁ vidhim āharet ||
Bhīṣma sprach: „Dieses Dharma, das du auf dich genommen hast, ist eben jenes, das Svayambhu (Brahmā) ursprünglich verordnet hat. Wer außer Svayambhu selbst könnte die rechte Vorschrift dessen geben, was im Śrāddha (śrāddha) darzubringen ist? Darum folgt deine Ausübung der uranfänglichen Regel, die Brahmā eingesetzt hat.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse grounds śrāddha and related dharma in primordial authority: the correct ritual procedure is not arbitrary but traced to Svayambhu (Brahmā), implying that faithful observance aligns one with an original, universally sanctioned order.
Bhishma, instructing on dharma in the Anushasana Parva, affirms that the listener’s performance follows the ancient rule established by Brahmā and rhetorically emphasizes that no one else could authoritatively prescribe the śrāddha-vidhi.