Shloka 116
इस लोकके जो आदि स्रष्टा हैं, उन ब्रह्माजीका कथन है कि अग्नि परब्रह्मस्वरूप है। वही अविनाशी परब्रह्म परमात्मा है और वही सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला है। यह गोपनीय रहस्य ज्ञानी पुरुष बताते हैं ।। ततोडब्रवीन्महादेवो वरुण: पवनात्मक: । मम सत्रमिदं दिव्यमहं गृहपतिस्त्विह,तब वरुण एवं वायुरूप महादेवजीने कहा--“देवताओ! यह मेरा दिव्य यज्ञ है। मैं ही इस यज्ञका गृहस्थ यजमान हूँ
Asya loke yo 'di-sraṣṭā sa brahmāṇo vacanaṃ—agniḥ parabrahma-svarūpaḥ. Sa evāvināśī parabrahma paramātmā, sa eva ca sarva-kāma-pradaḥ. Idaṃ gopyaṃ rahasyaṃ jñāninaḥ puruṣāḥ pravadanti. Tato 'bravīn mahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ—mama satram idaṃ divyam, ahaṃ gṛhapatis tv iha.
Vasiṣṭha sprach: Brahmā, der urerste Schöpfer dieser Welt, hat verkündet, Agni—das Opferfeuer—sei von der Natur des höchsten Brahman. Eben dieses unvergängliche Höchste—der Paramātman—ist der Spender aller ersehnten Ziele. Die Weisen nennen dies eine geheime, gehütete Wahrheit. Da rief Mahādeva—erscheinen als Varuṇa und als Macht von windhafter Natur—aus: „Dies ist meine göttliche Opfer-Sitzung (satra); hier bin ich selbst der Hausvater und Patron des Ritus, der Yajamāna.“
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Agni is presented not merely as physical fire but as a manifestation of the imperishable Supreme (Parabrahman/Paramātman), the ultimate source and fulfiller of aims; this truth is treated as a guarded, esoteric doctrine known to the wise.
Vasiṣṭha reports Brahmā’s doctrinal statement identifying Agni with the Supreme, and then the scene shifts to a proclamation by Mahādeva—appearing through Varuṇa and a wind-natured form—claiming ownership and patronage of a divine satra (extended sacrificial rite).