Shloka 263
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
आसामैश्वर्यमिच्छन्ति सर्वेडमृतमयं शुभम् | 'जैसे वायु, अग्नि, सुवर्ण, समुद्र और देवताओंका पीया हुआ अमृत--े वस्तुएँ उच्छिष्ट नहीं होतीं, उसी प्रकार बछड़ोंके पीनेपर उन बछड़ोंके प्रति स्नेह रखनेवाली गौ भी दूषित या उच्छिष्ट नहीं होती। (तात्पर्य यह कि दूध पीते समय बछड़ेके मुँहसे गिरा हुआ झाग अशुद्ध नहीं माना जाता।) ये गौएँ अपने दूध और घीसे इस सम्पूर्ण जगत्का पालन करेंगी। सब लोग चाहते हैं कि इन गौओंके पास मंगलकारी अमृतमय दुग्धकी सम्पत्ति बनी रहे”
āsām aiśvaryam icchanti sarve ’mṛtamayaṃ śubham | yathā vāyur agniḥ suvarṇaṃ samudro devatābhiḥ pītam amṛtaṃ ca na ucchiṣṭaṃ bhavati, tathā vatsānāṃ pāne ’pi vatsasnehavatī gauḥ na dūṣyate na ucchiṣṭā bhavati | (tātparyam: pāne vatsamukhāt patitaḥ phenakaḥ aśuddhaḥ na manyate) etā gāvaḥ svadugdhaghṛtābhyāṃ idaṃ sarvaṃ jagat pālayiṣyanti | sarve icchanti etāsāṃ gāṃ madhye maṅgalakārī amṛtamaya-dugdha-sampad avicchinnā tiṣṭhet |
Bhishma erklärt, dass alle für diese Kühe einen glückverheißenden, amṛta‑gleichen Wohlstand wünschen. So wie Wind, Feuer, Gold, der Ozean und selbst der von den Göttern getrunkene Nektar nicht als „befleckt“ oder „Reste“ gelten, ebenso wird eine Kuh, die ihre Kälber liebevoll nährt, nicht unrein, wenn die Kälber trinken. Darum gilt auch der Schaum, der beim Trinken aus dem Maul des Kalbes fällt, nicht als unrein. Solche Kühe erhalten durch ihre Milch und ihr Ghee die ganze Welt; daher wünschen die Menschen, dass der gesegnete, amṛta‑gleiche Reichtum ihrer Milch stets reichlich bleibe.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a cow’s nurturing act is intrinsically pure: even if a calf’s mouth-contact produces foam or remnants, it is not treated as ucchiṣṭa (defiling leftover). This supports a dharmic ethic that honors the cow as a sustaining, auspicious source of nourishment for society.
In Bhishma’s instruction on dharma, he addresses concerns about impurity connected with calves drinking. He uses analogies (wind, fire, gold, ocean, divine nectar) to argue that certain sustaining or inherently pure substances are not defiled, and concludes by praising cows whose milk and ghee maintain the world and whose abundance everyone wishes to preserve.