Shloka 12
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
युधिष्ठिर! संग्राममें युद्ध करना सहज है। परंतु दोषदृष्टिसे रहित होकर दान देना सहज नहीं है। संसारमें सैकड़ों शूरवीर हैं; परंतु उनकी गणना करते समय जो उनमें दानशूर हो, वही सबसे श्रेष्ठ माना जाता है ।।
yudhiṣṭhira! saṅgrāme yuddhaṁ kartum sahajaṁ hi; kintu doṣa-dṛṣṭi-rahitaḥ san dānaṁ dātum na sahajaṁ. loke śataśaḥ śūrāḥ santi; teṣāṁ gaṇanāyāṁ tu yaḥ dānaśūraḥ sa eva śreṣṭhaḥ manyate. dhanyaḥ syām yady ahaṁ bhūyaḥ, saumya, brāhmaṇo 'pi vā; kule jāto dharmagatis tapo-vidyā-parāyaṇaḥ.
Bhīṣma sprach: „Yudhiṣṭhira, im Kampf zu streiten ist leicht. Doch Almosen zu geben mit einem Geist, der frei ist von Fehlersuche und Verachtung, ist nicht leicht. Die Welt hat Hunderte von Helden; aber wenn man Helden zählt, gilt allein der als der Beste, der im Geben heldenhaft ist. Wahrhaft gesegnet würde ich mich nennen, mein Lieber, wenn ich wiedergeboren würde, selbst nur als ein Brāhmaṇa—geboren in edler Linie, dem Pfad des Dharma zugewandt und der Askese wie dem Wissen ergeben.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma elevates generosity above martial valor: fighting may be easy, but giving without a fault-finding, contemptuous mindset is rare. True excellence among ‘heroes’ is the heroism of charity—dāna performed with inner purity and respect.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira and contrasts battlefield heroism with ethical heroism. He praises the ‘dānaśūra’ as foremost and expresses that being reborn as a brahmin devoted to dharma, austerity, and learning would be a blessed state.