Shloka 23
Go-dāna-phala-nirdeśa
Merit and Destinations from the Gift of Cows
यज्ञशूरा दमे शूरा: सत्यशूरास्तथापरे । युद्धशूरास्तथैवोक्ता दानशूराश्ष मानवा:,(बुद्धिशूरास्तथा चान्ये क्षमाशूरास्तथा परे ।) कुछ लोग यज्ञशूर हैं। कुछ इन्द्रियसंयममें शूर होनेके कारण दमशूर कहलाते हैं। इसी प्रकार कितने ही मानव सत्यशूर, युद्धशूर, दानशूर, बुद्धिशूर तथा क्षमाशूर कहे गये हैं
bhīṣma uvāca | yajñaśūrā dame śūrāḥ satyaśūrās tathāpare | yuddhaśūrās tathaivoktā dānaśūrāś ca mānavāḥ | (buddhiśūrās tathā cānye kṣamāśūrās tathā pare) |
Bhīṣma sprach: „Unter den Menschen sind manche Helden im Opfer (yajña); manche heißen Helden der Selbstzucht, weil sie tapfer die Sinne zügeln. Ebenso werden andere als Helden der Wahrhaftigkeit, Helden der Schlacht und Helden der Freigebigkeit bezeichnet; und wieder andere als Helden der Weisheit und Helden der Nachsicht.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Heroism is not limited to warfare; Bhīṣma broadens ‘śaurya’ to include moral and spiritual courage—steadfastness in sacrifice, self-restraint, truth, generosity, wisdom, and forgiveness—presenting these as equally worthy forms of excellence within dharma.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma is teaching about dharma and virtues. Here he classifies different kinds of ‘heroes’ among humans, emphasizing that society recognizes multiple domains of greatness beyond the battlefield.