Shloka 38

Devanagari script

पुनाति य इदं वेद वेदवादं तथैव च । प्रकृति: सर्वभूतानां भूमिर्वैश्वानरी मता,जो वेदवाणीरूप इस भूमिगाथाको जानता है, वह भी अपनी दस पीढ़ियोंको पवित्र कर देता है। यह पृथ्वी सम्पूर्ण प्राणियोंकी उत्पत्तिस्थान है और अग्नि इसका अधिष्ठाता देवता है

Transliteration

punāti ya idaṁ veda vedavādaṁ tathaiva ca | prakṛtiḥ sarvabhūtānāṁ bhūmir vaiśvānarī matā ||

Translation

Bhishma sprach: Wer diese Lehre wahrhaft kennt—diese vedische Doktrin ebenso—wird selbst zum Reiniger. Die Erde gilt als der ursprüngliche Ursprung aller Wesen und wird als „Vaiśvānara“ angesehen, unter der Präsidentschaft des universalen Feuers, Agni. Darum wird die Kenntnis dieses heiligen Berichts als heiligend gepriesen: Sie verbindet ethische Reinheit mit Ehrfurcht vor der Erde als gemeinsamer Ursprung des Lebens und vor Agni als ihrem göttlichen Lenker.

Word by Word

पुनातिpurifies

यःwho

इदम्this

वेदknows

वेदवादम्Vedic discourse/teaching

तथाthus/likewise

एवindeed/just

चand

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Bhūmi (Earth)

Vaiśvānara

Agni

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse praises sacred knowledge as a purifier and frames the Earth as the universal origin (prakṛti) of beings, with Vaiśvānara/Agni as its presiding divine principle—linking ethical purity to reverence for cosmic order.

What is happening in the narrative?

In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing on dharma and sacred merits; here he extols the sanctifying power of knowing a particular sacred teaching and states a cosmological identification of Earth with Vaiśvānara (universal fire) under Agni’s lordship.