दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचन । नचापात्रेण वा ग्राह्मा दत्तदाने न चाचरेत्
Bhīṣma uvāca: na bhūmipatinā bhūmir adhiṣṭheyā kathaṃcana | na cāpātreṇa vā grāhyā dattadāne na cācaret | akṣayaṃ ca bhaved dattaṃ pitṛbhyaḥ tan na saṃśayaḥ | tasmāc chrāddheṣv idaṃ vidvān bhuñjataḥ śrāvayed dvijān ||
Bhīṣma sprach: Wer nicht der rechtmäßige Herr eines Stückes Land ist, soll es niemals, auf keinerlei Weise, in Besitz nehmen. Auch soll ein unwürdiger Empfänger kein Land annehmen, das als Gabe gegeben wurde; und ist Land einmal gespendet, darf es nicht wieder dem eigenen Gebrauch zugeführt werden. Eine Gabe, die den Pitṛs, den Ahnen, dargebracht wird, wird unvergänglich—daran besteht kein Zweifel. Darum soll der Weise bei den śrāddha-Riten die dvija, die „zweimal Geborenen“ (Brahmanen), dieses Prinzip während der Handlung rezitieren lassen.
भीष्म उवाच
Respect rightful ownership and the sanctity of gifts: do not seize land without legitimate title, do not accept land if one is unqualified, and do not reclaim or use land once it has been donated—especially when given in connection with ancestral rites, whose merit is said to be imperishable.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he lays down rules governing land and gifting, linking proper conduct in donations—particularly those connected with śrāddha—to enduring benefit for the ancestors and to social-legal order.