Shloka 32
अन्नदान-प्रशंसा (Praise of the Gift of Food) | Annadāna-Praśaṃsā
तात! यदि ब्राह्मण क्षत्रियोंके द्वारा सम्मानित न हों तथा क्षत्रियमें सदा रहनेवाले निष्ठर कर्मको देखकर ब्राह्मण भी उनका परित्याग कर दें तो वे क्षत्रिय वेद, यज्ञ, उत्तम लोक और आजीविकासे भी भ्रष्ट हो जायेँ। उस दशामें ब्राह्मणोंका आश्रय लेनेवाले तुम्हारे सिवा उन दूसरे क्षत्रियोंक जीवित रहनेका क्या प्रयोजन है? ।। अन्न ते वर्तयिष्यामि यथा धर्म सनातनम् | राजन्यो ब्राह्मणान् राजन् पुरा परिचचार ह
tāta! yadi brāhmaṇāḥ kṣatriyaiḥ na satkṛtāḥ syuḥ, tathā kṣatriye sadā vartamānaṃ niṣṭhuraṃ karma dṛṣṭvā brāhmaṇā api tān parityajeyuḥ, tadā te kṣatriyā vedāt, yajñāt, uttamalokāt, ājīvikāyāś ca bhraṣṭāḥ syuḥ. tasmin daśāyāṃ brāhmaṇānām āśrayaṃ gṛhṇatāṃ tvām ṛte teṣāṃ anyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ jīvitena kiṃ prayojanam? annaṃ te vartayiṣyāmi yathā dharmaḥ sanātanaḥ | rājanyo brāhmaṇān rājann purā paricacāra ha ||
Bhīṣma sprach: „Mein Kind, wenn die Brāhmaṇas von den kṣatriyas nicht geehrt werden und, da sie die stets im kṣatriya wohnende Härte des Handelns sehen, auch sie diese verlassen, dann werden jene kṣatriyas vom Veda, vom Opfer, von den höchsten Welten und sogar von ihrem Lebensunterhalt abfallen. In einem solchen Zustand, welchen Sinn hätte das Leben anderer kṣatriyas — außer dem deinen — die bei den Brāhmaṇas Zuflucht suchen? Ich werde dich mit Nahrung erhalten gemäß dem ewigen Dharma; denn in alter Zeit, o König, pflegte der kṣatriya den Brāhmaṇas zu dienen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that royal power must be restrained and guided by reverence for Brahminical learning and ritual authority; when Kshatriyas fail to honor Brahmins (and Brahmins withdraw support), the Kshatriyas lose access to Vedic legitimacy, sacrificial merit, higher spiritual destinations, and even stable livelihood—so the ruler’s ethical survival depends on maintaining this reciprocal dharmic relationship.
In Anushasana Parva’s instruction-setting, Bhishma addresses a king (traditionally Yudhiṣṭhira) and warns about the consequences of alienating Brahmins through harsh conduct. He contrasts a degenerate present with an idealized past where Kshatriyas served Brahmins, and he frames the king’s refuge in Brahmins as the meaningful basis for rulership and social stability.