Shloka 38
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे । पुरा नृगश्न राजर्षि: कूकलासत्वमागत:,पूर्वकालमें राजर्षि नृग बड़े दानी थे। एक बार किसी महायजञ्ञमें ब्राह्मणोंको गोदान करते समय उनसे भूल हो गयी; अर्थात् एक गऊको दुबारा दानमें दे दिया, जिसके कारण उन्हें गिरगिटकी योनिमें जाना पड़ा
gopradānena mithyā ca brāhmaṇebhyo mahāmakhe | purā nṛgaś ca rājarṣiḥ kūkalāsatvam āgataḥ ||
Bhīṣma sprach: Durch einen Fehlgriff beim Verschenken von Kühen an Brahmanen während eines großen Opfers gelangte der königliche Weise Nṛga in alter Zeit dazu, als Eidechse geboren zu werden. Die Begebenheit lehrt, dass selbst ein berühmter Spender im dāna äußerste Sorgfalt walten lassen muss: Ein Irrtum, der den Empfänger schädigt oder ihm Unrecht zufügt—wie dieselbe Kuh zweimal zu geben—kann eine schwere karmische Folge nach sich ziehen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dāna must be accurate and non-injurious: even an unintended mistake in a sacred gift—especially one that wrongs a recipient—can produce serious karmic results. Good intention does not fully cancel the ethical duty of carefulness and fairness.
Bhīṣma cites an ancient example: the royal sage Nṛga, though famed for generosity, once made an error while donating cows to Brahmins during a great sacrifice (apparently giving the same cow twice). Because of that fault, he later fell into the condition of a lizard.