Shloka 10
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
शुभेन कर्मणा सौख्यं दु:ःखं पापेन कर्मणा । कृतं फलति सर्वत्र नाकृतं भुज्यते क्वचित्,शुभ कर्म करनेसे सुख और पाप कर्म करनेसे दुःख मिलता है। अपना किया हुआ कर्म सर्वत्र ही फल देता है। बिना किये हुए कर्मका फल कहीं नहीं भोगा जाता
bhīṣma uvāca | śubhena karmaṇā saukhyaṁ duḥkhaṁ pāpena karmaṇā | kṛtaṁ phalati sarvatra nākṛtaṁ bhujyate kvacit |
Bhishma sprach: Glück entspringt aus tugendhaftem Handeln, Leid aus sündhaftem Handeln. Was man getan hat, trägt überall Frucht; das Ergebnis dessen, was nicht getan wurde, wird nirgends je erfahren. Darum ist das Schicksal eines Menschen nicht Zufall, sondern durch die eigenen Taten geformt, und moralischer Verantwortung entkommt man nicht.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches the principle of karma: virtuous actions lead to happiness and sinful actions lead to suffering. Only performed actions produce results; one cannot experience the fruit of an action never done. This underscores ethical accountability and the inevitability of moral consequences.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and right conduct. Here he states a general moral law about how actions inevitably yield corresponding results, reinforcing the ethical framework guiding a king and society.