Shloka 54
अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission
अथाब्रवीन्नूपो वाक््यं श्रमो नास्त्यावयोरिह । विश्रान्तौ च प्रभावात् ते ऊचतुस्तौ तु भार्गवम्,उस समय राजाने भृगुपुत्र च्यवनसे कहा--'अब हम दोनोंको यहाँ तनिक भी थकावटका अनुभव नहीं हो रहा है। हम दोनों आपके प्रभावसे पूर्ण विश्राम-सुखका अनुभव करने लगे हैं।” जब दोनोंने इस प्रकार कहा, तब भगवान् च्यवन पुनः हर्षमें भरकर बोले--'मैंने पहले जो कुछ कहा है, वह व्यर्थ नहीं होगा, पूर्ण होकर ही रहेगा
atha abravīn nūpaḥ vākyam—śramo nāsty āvayor iha | viśrāntau ca prabhāvāt te ūcatuḥ tau tu bhārgavam ||
Bhishma sprach: Da sagte König Nūpa zum Bhārgava (Cyavana): „Hier verspüren wir beide nicht die geringste Ermüdung. Durch deine Macht erfahren wir vollkommene Ruhe und Leichtigkeit.“ Als die beiden so gesprochen hatten, erwiderte der ehrwürdige Cyavana, erneut von Freude erfüllt, dass seine früheren Worte nicht vergeblich sein würden, sondern gewiss in Erfüllung gingen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and spiritual efficacy of tapas (ascetic power): a realized sage’s prabhāva can remove fatigue and grant genuine relief, and such power makes one’s word (satya-vākya) effective—what is spoken with spiritual authority is not empty but tends toward fulfillment.
King Nūpa and his companion address the Bhārgava sage Chyavana, reporting that they feel no tiredness and are fully refreshed due to his influence. In response, Chyavana rejoices and affirms that his earlier declaration will not be in vain and will certainly come to pass.