Shloka 12
Vipula’s Guru-Obedience, Divine Flowers, and the Peril of Others’ Oaths (विपुलोपाख्यानम्—पुष्पप्राप्तिः शपथ-प्रसङ्गश्च)
इमा: प्रजा महाबाहो धार्मिक्य इति न: श्रुतम्,महाबाहो! हमने सुन रखा है कि ये स्त्रीरूपिणी प्रजाएँ बड़ी धार्मिक होती हैं (जैसा कि सावित्री आदिके जीवनसे प्रत्यक्ष हो चुका है); फिर भी ये स्त्रियाँ सम्मानित हों या असम्मानित, सदा ही पुरुषोंके मनमें विकार उत्पन्न करती रहती हैं। उनकी रक्षा कौन कर सकता है? यही मेरे मनमें महान् संशय है
Yudhiṣṭhira uvāca: imāḥ prajā mahābāho dhārmikyā iti naḥ śrutam; tathāpi striyaḥ satkṛtā apy asatkṛtā vā sadāiva puruṣāṇāṃ manasi vikāraṃ janayanti. tāsāṃ rakṣāṃ kaḥ kartum arhati? eṣa me mahān saṃśayaḥ.
Yudhiṣṭhira sprach: „O Starkarmiger, wir haben gehört, dass diese Wesen — die Frauen — von Natur aus dem Dharma zugetan sind; das hat sich im Leben Sāvitrīs und anderer gezeigt. Und doch, ob geehrt oder entehrt, rühren sie unablässig Unruhe im Geist der Männer auf. Wer also vermag sie wahrhaft zu schützen? Dies ist der große Zweifel, der mein Herz bedrängt.“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical dilemma: even when women are regarded as dharmic, social honor alone does not prevent moral agitation in men; therefore the deeper issue is self-restraint and responsible conduct, alongside just social protection.
Yudhiṣṭhira, in a didactic dialogue of the Anuśāsana Parva, raises a doubt to his interlocutor (addressed as “mahābāho”): how to reconcile the traditional praise of women’s dharma (with Sāvitrī as an exemplar) with the observed fact that men’s minds are easily disturbed, and who can truly ensure women’s protection.