Shloka 3

Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)

Devanagari script

अपीडयन्‌ भूत्यवर्गमित्येवमनुशुश्रुम । पीडयन्‌ भृत्यवर्ग हि आत्मानमपकर्षति,परंतु हमने सुना है कि 'जिनके भरण-पोषणका अपने ऊपर भार है उस समुदायको कष्ट दिये बिना ही दाताको दान करना चाहिये। जो पोष्यवर्गको कष्ट देकर या भूखे मारकर दान करता है वह अपने आपको नीचे गिराता है'

Transliteration

apīḍayan bhṛtyavargam ity evam anuśuśruma | pīḍayan bhṛtyavargaṁ hi ātmānam apakarṣati ||

Translation

Bhīṣma sprach: „So haben wir gehört: Man soll geben, ohne die Abhängigen, die unter der eigenen Obhut stehen, zu bedrängen. Denn wer Haus und Gefolgsleute quält—indem er sie entbehren lässt oder leiden macht—um Almosen zu geben, der zieht sich in Wahrheit selbst hinab.“

Word by Word

अपीडयन्not afflicting / without troubling

भृत्य-वर्गम्the group of dependents/servants

इतिthus

एवम्in this manner

अनुशुश्रुमwe have heard

पीडयन्afflicting / troubling

भृत्य-वर्गम्the group of dependents/servants

हिindeed / for

आत्मानम्oneself

अपकर्षतिdrags down / degrades

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes