Shloka 12
स्त्रीस्वभावप्रश्नः — Nārada and Pañcacūḍā on Strī-svabhāva
Anuśāsana-parva 38
(युष्मत्सम्माननात् प्रीतिं पावना: क्षत्रिया: श्रियम् । अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्रादिकास्तथा ।। अरुक्षिताश्ष युष्माभिविंरुद्धा यान्ति विप्लवम् युष्मत्तेजोधृता लोकास्तद् रक्षथ जगत्त्रयम् ।।) “आपलोगोंके समादरसे पवित्र हुए क्षत्रिय, वैश्य तथा शूद्र आदि प्राणी हहलोक और परलोकमें भी प्रीति एवं सम्पत्ति पाते हैं। जो आपके विरोधी हैं, वे आपसे अरक्षित होनेके कारण विनाशको प्राप्त होते हैं। आपके तेजसे ही ये सम्पूर्ण लोक टिके हुए हैं; अत: आप तीनों लोकोंकी रक्षा करें" ।। इत्येवं ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयानघ । विप्राणामनुकम्पार्थ तेन प्रोक्ते हि धीमता,निष्पाप युधिष्छिर! इस प्रकार ब्रह्माजीकी गायी हुई गाथा मैंने तुम्हें बतायी है। उन परम बुद्धिमान धाताने ब्राह्मणोंपर कृपा करनेके लिये ही ऐसा कहा है
bhīṣma uvāca |
yuṣmat-sammānanāt prītiṁ pāvanāḥ kṣatriyāḥ śriyam |
amutreha samāyānti vaiśya-śūdrādikās tathā ||
arakṣitāś ca yuṣmābhir viruddhā yānti viplavam |
yuṣmat-tejodhṛtā lokās tad rakṣatha jagat-trayam ||
ity evaṁ brahma-gītās te samākhyātā mayānagha |
viprāṇām anukampārthaṁ tena prokte hi dhīmatā niṣpāpa yudhiṣṭhira ||
Bhīṣma sprach: „Indem man euch ehrt, erlangen die Kṣatriyas—durch diese Ehrung geläutert—Zuneigung und Wohlstand; ebenso die Vaiśyas, die Śūdras und die übrigen, sowohl in dieser Welt als auch in der jenseitigen. Wer sich euch widersetzt, geht, eures Schutzes beraubt, dem Untergang entgegen. Die Welten werden von eurem Glanz getragen; darum schützt die drei Welten.“ „So, o Sündenloser, habe ich dir diese von Brahmā gesungenen Verse berichtet. Der weise Schöpfer (Dhātā) sprach sie aus Mitgefühl für die Brāhmaṇas, o untadeliger Yudhiṣṭhira.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that rightful royal authority, sustained by tejas and expressed through protection, upholds both social and cosmic order. When rulers are honored and act as protectors, all classes flourish in this world and the next; hostility toward such protectors, or being outside their protection, leads to ruin. The passage frames this as a Brahmā-uttered maxim meant to safeguard dharma, especially with compassion toward Brāhmaṇas.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he quotes (and then identifies) a set of verses attributed to Brahmā, emphasizing the king’s role as protector of the three worlds and the consequences for those aligned with or opposed to that protective order.