Shloka 176
अपसवब्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्रिताम् तदनन्तर पाण्डवोंने विधिपूर्वक महात्मा भीष्मका पितृमेध कर्म सम्पन्न किया। अग्निमें बहुत-सी आहुतियाँ दी गयीं। साम-गान करनेवाले ब्राह्मण साममन्त्रोंका गान करने लगे तथा धृतराष्ट्र आदिने चन्दनकी लकड़ी
vaiśampāyana uvāca | apasavyam akurvanta dhṛtarāṣṭra-mukhāśritām | tadanantaraṃ pāṇḍavaiḥ vidhipūrvakaṃ mahātmā bhīṣmasya pitṛmedha-karma sampannaṃ kṛtam | agnau bahvyo 'hutiḥ pradattāḥ | sāma-gāna-kartāro brāhmaṇāḥ sāma-mantrān agāyan | tathā dhṛtarāṣṭrādayaś candana-kāṣṭhaiḥ kālī-candanaiḥ sugandhi-dravyaiś ca bhīṣmasya śarīram ācchādya tasya citāyām agniṃ prajvālayām āsuḥ | tataḥ dhṛtarāṣṭrādayaḥ sarve kauravāḥ etāṃ jvalantīṃ citāṃ pradakṣiṇam akurvan |
Vaiśampāyana sprach: Die unter Dhṛtarāṣṭras Führung Stehenden vollzogen die Riten in der vorgeschriebenen, gegenläufigen Weise. Danach vollendeten die Pāṇḍavas, dem rechten Ritual folgend, die Totenopfer (pitṛmedha) für den großherzigen Bhīṣma. Viele Gaben wurden in das Feuer gegossen. Brāhmaṇen, kundig im Sāma-Gesang, begannen die Sāma-Mantras zu singen. Dann bedeckten Dhṛtarāṣṭra und die anderen Bhīṣmas Leib mit Sandelholz, dunklem Sandelholz und duftenden Substanzen und entzündeten das Feuer auf dem Scheiterhaufen. Daraufhin umschritten Dhṛtarāṣṭra und alle Kauravas den brennenden Scheiterhaufen — und ehrten den Dahingegangenen mit feierlicher, regelgebundener Ehrfurcht.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid enmity and the aftermath of war, dharma requires honoring the departed through prescribed rites. The passage emphasizes disciplined ritual conduct, reverence for a venerable elder (Bhīṣma), and the ethical restoration of order through duty-bound remembrance.
After Bhīṣma’s passing, the Pāṇḍavas complete his funerary obsequies (pitṛmedha) with fire-offerings while Sāma-vedic hymns are sung. Dhṛtarāṣṭra and the Kauravas adorn Bhīṣma’s body with sandalwood and fragrances, ignite the pyre, and then circumambulate the burning pyre as a final act of honor.