Shloka 1
ऑपन--हू< बक। ] अति्शशा:< चतुःषष्ट्यधिकशततमो< ध्याय: भीष्मका शुभाशु भ कर्मोको ही सुख-दुःखकी प्राप्तिमें कारण हुए धर्मके अनुष्ठानपर जोर देना भीष्म उवाच कार्यते यच्च क्रियते सच्चासच्च कृताकृतम् । तत्राश्वसीत सत्कृत्वा असत्कृत्वा न विश्वसेत्,भीष्मजीने कहा--बेटा! मनुष्य जो शुभ और अशुभ कर्म करता या कराता है, उन दोनों प्रकारके कर्मोमेंसे शुभ कर्मका अनुष्ठान करके उसे यह आश्वासन प्राप्त करना चाहिये कि इसका मुझे शुभ फल मिलेगा; किंतु अशुभ कर्म करनेपर उसे किसी अच्छा फल मिलनेका विश्वास नहीं करना चाहिये
bhīṣma uvāca | kāryate yac ca kriyate sac cāsac ca kṛtākṛtam | tatrāśvasīta satkṛtvā asatkṛtvā na viśvaset ||
Bhīṣma sprach: „Mein Sohn! Was immer ein Mensch veranlasst und was immer er selbst tut—ob gut oder schlecht, getan oder unterlassen—darin soll er, nachdem er das Gute vollbracht hat, Zuversicht fassen, gewiss, dass es eine heilsame Frucht trägt. Hat er aber Unrechtes getan, so soll er nicht darauf vertrauen, daraus könne irgendein gutes Ergebnis erwachsen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches moral causality: after doing what is right (sat), one may be confident of auspicious fruit; after doing what is wrong (asat), one should not expect or rely on a good result. The verse emphasizes deliberate commitment to dharma rather than hoping to ‘get lucky’ from unethical action.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and proper conduct. Here he frames a practical guideline about actions one performs personally or gets done through others, urging confidence in virtuous deeds and warning against expecting benefit from wrongdoing.