Shloka 9
अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूत॑ यत्रोत्पन्न: स्वयमेवामितौजा: । तेनाच्छिन्नं तत् तमः पार्थ घोरं यत् तत् तिष्ठत्यर्णवं तर्जयानम्,कुन्तीनन्दन! सृष्टिके आरम्भमें इनकी नाभिसे कमल उत्पन्न हुआ और उसीके भीतर अमित तेजस्वी ब्रह्माजी स्वतः प्रकट हुए। जिन्होंने उस घोर अन्धकारका नाश किया है, जो समुद्रको भी डाँट बताता हुआ सब ओर व्याप्त हो रहा था (अर्थात् जो अगाध और अपार था)
asya nābhyāṁ puṣkaraṁ samprasūtaṁ yatrotpannaḥ svayamevāmitaujāḥ | tenācchinnaṁ tat tamaḥ pārtha ghoraṁ yat tat tiṣṭhaty arṇavaṁ tarjayānam ||
Bhishma sprach: Aus Seinem Nabel ging ein Lotus hervor, und in ihm erschien der selbstgeborene Brahmā, von unermesslichem Glanz. Durch ihn wurde jene schreckliche Finsternis zerschnitten — die Finsternis, die sich überall ausgebreitet hatte, als drohe sie selbst dem Ozean — weit, unergründlich und grenzenlos.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a moral-cosmic principle: when true knowledge and creative intelligence (Brahmā’s radiance) arises, it dispels the terrifying darkness of disorder. Dharma is aligned with illumination—clarity, discernment, and constructive action that restores order.
Bhīṣma describes an early creation scene: a lotus emerges from the deity’s navel, and within it Brahmā manifests spontaneously. Brahmā then destroys the pervasive primordial darkness that seemed to engulf even the ocean, establishing the conditions for ordered creation.